Cookiewetgeving in 2026: alles wat je moet weten

3 februari 2026

Cookiebanners zijn inmiddels een vast onderdeel van bijna elke website. Voor marketing- en directieteams voelt dat soms als “juridische ruis”, terwijl het in de praktijk direct invloed heeft op je meetbaarheid, je mediabudget en je conversie. Cookiewetgeving gaat namelijk niet alleen over netjes vragen, maar ook over wanneer je mag meten, wanneer je mag targeten en hoe je dat aantoonbaar goed regelt.

Vanuit Van Dyck Brown kijken we er pragmatisch naar: compliance is geen rem op groei, zolang je het slim inricht. Dan houd je controle over data, beperk je risico’s en stuur je campagnes op cijfers die je kunt vertrouwen.

De juridische basis: waar komt cookiewetgeving vandaan?

In Europa is het plaatsen en uitlezen van cookies en vergelijkbare technieken geregeld vanuit de ePrivacy-richtlijn. In Nederland is dit uitgewerkt in de Telecommunicatiewet (artikel 11.7a). Die wet zegt in de kern: je mag informatie opslaan of uitlezen op het apparaat van de gebruiker als je de gebruiker vooraf goed informeert en toestemming hebt, behalve bij een paar uitzonderingen.

De AVG komt daarna in beeld zodra je via cookies persoonsgegevens verwerkt. En dat is sneller het geval dan veel teams denken, omdat online identificatoren (denk aan cookie-ID’s, advertentie-ID’s, IP-adressen) vaak direct of indirect naar een persoon te herleiden zijn. Praktisch betekent dit dat je bijna altijd met twee lagen te maken hebt:

Telecommunicatiewet: gaat over het plaatsen en uitlezen van cookies (toestemming of uitzondering).
AVG: gaat over wat je met de data doet, met wie je deelt, hoe lang je bewaart en hoe je rechten van betrokkenen regelt.

Cookies zijn breder dan "dat kleine bestandje"

In de praktijk draait cookiewetgeving om “cookies en vergelijkbare technieken”. Dat zijn niet alleen klassieke browsercookies, maar ook pixels, SDK’s in apps, local storage en technieken die gedrag koppelen aan een apparaat of browser.

Dat is relevant omdat marketing tooling vaak meerdere technieken gebruikt tegelijk. Een analytics-tag kan bijvoorbeeld een cookie plaatsen, een identifier doorgeven aan een advertentieplatform en events opslaan. Juridisch wordt dat al snel tracking, ook als je intentie “alleen meten” is.

Een nuttige mentaliteit voor teams is: kijk niet naar de naam van de tool, kijk naar het doel en het effect. Meet je geaggregeerd om je site te verbeteren, of volg je individuen over sites heen om profielen te bouwen?

Toestemming: wanneer is die geldig?

Toestemming is geen vinkje dat je “even regelt” met een banner. Toezichthouders letten juist op de manier waarop je vraagt, en of de keuze echt vrij is. Geldige toestemming lijkt eenvoudig, maar faalt vaak op details.

Toestemming moet in de praktijk voldoen aan deze eisen:

Vrij: weigeren moet net zo makkelijk zijn als accepteren, zonder druk of omwegen.
Specifiek: je vraagt per doel of categorie, niet één alles-of-niets knop die te veel omvat.
Geïnformeerd: in de eerste laag is meteen duidelijk wat je doet, waarom en met welke partijen.
Ondubbelzinnig: pas na een actieve handeling (klik) mag je niet-noodzakelijke cookies plaatsen.

Let ook op de timing: trackingcookies en marketingtags horen pas te laden ná toestemming. “We plaatsen alvast en zetten het later uit” is precies wat je niet wilt, ook technisch.

Wanneer heb je geen toestemming nodig?

De wet kent uitzonderingen, en die zijn belangrijk. Anders zou het web onwerkbaar worden. Grofweg geldt: cookies die strikt nodig zijn voor de gevraagde dienst, of die alleen een zeer beperkte privacy-impact hebben, kunnen zonder toestemming. Informeren blijft wel nodig.

Onderstaande tabel helpt om dit snel te duiden. Details verschillen per implementatie, dus zie dit als richtinggevend kader voor je cookie-audit.

Cookie-/techniektype	Typisch doel	Voorbeeld	Toestemming nodig?
Functioneel, strikt noodzakelijk	Site laten werken zoals de gebruiker vraagt	Inloggen, winkelmandje, load balancing	Nee
Communicatie/sessie	Verbinding en sessie beheren	Sessiecookies, security tokens	Nee
Beperkt analytisch (privacyvriendelijk ingericht)	Statistiek en kwaliteitsmeting met minimale impact	Geaggregeerde webstatistieken zonder uitgebreide tracking	Vaak niet

De discussie zit vaak in “analytics”: veel setups zijn in de praktijk niet beperkt, omdat ze identifiers doorgeven, data delen met derde partijen of te veel detail opslaan. Dan verschuift analytics richting tracking en wordt toestemming snel de veilige route.

Wat een goede cookiebanner wel en niet doet

Een cookiebanner is geen legal-afvinkje, maar een interface die keuzes mogelijk maakt. Teams optimaliseren banners soms op acceptatiepercentages, met designtrucs. Dat geeft op korte termijn meer data, maar vergroot het risico op handhaving en reputatieschade. Ook neemt de waarde van je consent-data af, omdat je keuze minder “vrij” is.

Een solide bannerontwerp is vaak verrassend simpel: twee duidelijke knoppen (accepteren en weigeren), een voorkeurenknop, heldere uitleg in normale taal en een permanente link naar instellingen.

Veelgemaakte fouten die we in audits tegenkomen:

“Weigeren” verstoppen
Vooraf aangevinkte keuzes
Alleen “Doorgaan” of “Oké” aanbieden zonder echte keuze
Tags toch al laden vóór toestemming
Geen makkelijke manier om later te wijzigen

Dit zijn geen kleine schoonheidsfoutjes. Als je meet- en advertentietags al draaien voordat de gebruiker kiest, bouw je metingen op een wankele basis.

De impact op marketing: meten, attribution en mediasturing

Cookiewetgeving raakt direct aan performance marketing. Minder toestemming betekent minder meetbare users in analytics en advertentieplatformen. Dat heeft een aantal gevolgen waar je als team bewust mee moet omgaan.

Eén: conversies lijken te dalen terwijl ze in werkelijkheid alleen minder goed gemeten worden. Twee: retargeting-doelgroepen krimpen, waardoor je CPM’s en CPA’s kunnen schuiven. Drie: attributie wordt instabieler, zeker als je sterk leunt op last-click via third-party cookies.

De praktische vraag is dan: hoe stuur je nog op resultaat zonder te gokken?

Een paar richtingen die in veel organisaties werken:

Betere first-party meetbasis (events, server-side waar passend, strakkere definities)
Modellering en consent-mode achtige oplossingen, met realistische verwachtingen
Meer nadruk op creatie en propositie, omdat targeting minder “alles oplost”
Heldere KPI-hygiëne: wat is gemeten, wat is gemodelleerd, wat is geschat?

Data- en AI-gedreven werken blijft mogelijk, maar vraagt transparantie. Een dashboard dat geen onderscheid maakt tussen gemeten en gemodelleerde conversies, helpt niemand.

Praktische aanpak: van cookie-audit tot beheer in de organisatie

Cookie compliance is deels techniek, deels proces. Je kunt een mooie banner hebben, maar als je website later een nieuwe plugin krijgt die extra trackers injecteert, ben je weer terug bij af.

Een werkbare aanpak voor marketing- en directieteams is deze:

Inventariseer alle tags en cookies: via tag manager, browser scans en vendor-lijsten.
Classificeer per doel: functioneel, analytics (beperkt of niet), marketing, personalisatie.
Zet firing rules goed: geen marketingtags vóór consent, en check dit ook op mobiel.
Leg vast wat je doet: cookieverklaring, doeleinden, bewaartermijnen, verwerkers.
Meet consent-ratio’s: per kanaal, device en landingpage. Dit is een stuurvariabele.
Maak eigenaarschap duidelijk: marketing voor tooling en doelen, legal/privacy voor kaders, development voor implementatie en releasebeheer.

Dit kost even aandacht, maar levert rust op. Je kunt daarna campagnes schalen zonder elke keer te twijfelen of de meetlaag nog klopt.

Transparantie als groeifactor

Privacyvriendelijk werken wordt vaak gezien als “minder data”. In de praktijk kan het ook “betere data” betekenen. Als je netjes vraagt, duidelijk bent en keuzes respecteert, stijgt het vertrouwen. En vertrouwen is een factor die je niet in je CPM terugziet, maar wel in merkvoorkeur, herhaalbezoek en conversiekwaliteit.

Een goede cookie-ervaring is ook gewoon UX: snel, toegankelijk en zonder frictie. Zeker voor sectoren waar vertrouwen zwaar weegt, zoals recruitment, vastgoed en e-commerce, is dat geen bijzaak.

Vragen die in teams vaak terugkomen

“Mogen we analytics zonder toestemming gebruiken?”

Soms wel, maar alleen als het echt beperkt is ingericht en de privacy-impact laag blijft. Zodra analytics ook gebruikt wordt voor advertentiedoeleinden, data deelt met derde partijen, of gebruikers over websites heen kan volgen, wordt toestemming al snel nodig. De grens loopt niet langs de toolnaam, maar langs het gedrag van de configuratie.

“Is een cookiewall toegestaan”

Als toegang feitelijk wordt geblokkeerd totdat iemand akkoord gaat, is “vrij” lastig te verdedigen. In veel situaties is dit risicovol. Als je toch met varianten werkt (bijvoorbeeld betaaloptie versus tracking), laat dit juridisch goed toetsen en kijk kritisch naar proportionaliteit.

“We zien minder conversies in Ads. Wat nu?”

Behandel dit als meetvraagstuk, niet als performance-paniek. Kijk naar back-end conversies, CRM-data, orderdata en trendmatige analyses. Breng ook in kaart hoeveel van je verkeer überhaupt consent geeft, en waar je dat verliest (device, browser, landingspagina, snelheid).

Wat je als team vandaag al kunt checken

Open je site in een incognito-venster, klik op “weigeren” en controleer daarna je netwerkverkeer en cookies. Als je alsnog marketingcalls, pixels of advertentie-identifiers ziet verschijnen, weet je genoeg: dan is je implementatie niet alleen juridisch kwetsbaar, maar ook analytisch onbetrouwbaar.

Een cookiebanner die netjes werkt, is geen frictie. Het is het fundament waarop je met data en AI kunt blijven sturen, ook als de meetwereld strenger en complexer wordt.

Laten we kennismaken!

Kom gerust langs voor een kop koffie en een goed gesprek, we kijken er naar uit!

Laten we kennismaken

Kom gerust langs voor een kop koffie en een goed gesprek, we kijken er naar uit!

Deel dit bericht: